İş dünyası belki de son yirmi yılda görmediği muhasebekaosu ve belirsizliğini bu günlerde yaşıyor. Ağustos ayı ortalarında verilmesi gereken geçici vergi beyannameleri Maliye Bakanlığı’nın vergi politikası kararsızlığı sebebiyle nihayete erdiremiyor ya da Maliye Bakanlığı’nın plansız keyfi karar değişiklikleri ile yeniden düzeltmek zorunda kalıyor. Burada tabiki olan iş dünyasının temsilcilerine ve Maliye Bakanlığı ile iş dünyasının arasında köprü vazifesi gören meslek mensubu Muhasebeci ve Mali Müşavirlere oluyor.Hadi gelin bugün geçmişten günümüze enflasyon muhasebesini yazıya dökelim.
Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon ortamlarında şirketlerin mali tablolarını enflasyonun etkilerinden arındırmak için kullanılan bir muhasebe tekniğidir. Normal şartlarda işletmelerin finansal tabloları nominal değerler üzerinden hazırlanır; ancak enflasyonun çok yüksek olduğu dönemlerde, bu tablolar gerçeği tam olarak yansıtmaz. Enflasyon muhasebesi ile mali tablolar enflasyon oranına göre düzeltilir, böylece şirketin gerçek varlıkları, yükümlülükleri ve kazançları daha doğru bir şekilde ortaya konur.
2000'li yılların başında Türkiye'de enflasyonun çok yüksek seviyelerde seyretmesi, finansal tabloların düzeltilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bu bağlamda, 5024 sayılı "Vergi Usul Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Katma Değer Vergisi Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile 2003 yılında enflasyon muhasebesi uygulaması zorunlu hale getirilmiştir. 2004 yılında da enflasyon muhasebesi uygulamasına devam edilerek üç aylık Geçici Vergi dönemlerinde değil yıllık Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi beyannamelerinde uygulanmıştır.
Türkiye'de 2022 yılı boyunca enflasyon oranları yükseliş göstermiş ve bu durum mali raporların gerçeği tam olarak yansıtamadığı eleştirilerine neden olmuştur. 2022 yılı itibarıyla, bu koşullar sağlanmış olmasına rağmen, enflasyon muhasebesi fiili olarak uygulanmamıştır. Vergi Usul Kanunu’nda enflasyon muhasebesi şartları oluşmuş olsa da, Hazine ve Maliye Bakanlığı bu dönemde enflasyon muhasebesine geçiş kararı almamıştır. 2023 yılında da yüksek enflasyon devam etmiştir, ancak enflasyon muhasebesi uygulaması fiilen devreye girmemiştir. Vergi Usul Kanunu'nda belirtilen koşulların teknik olarak oluştuğu belirtilmiş, fakat Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın enflasyon muhasebesi uygulamasını başlatmak konusunda bir adım atmaması nedeniyle 2023 yılı içinde enflasyon muhasebesi uygulanmamıştır. 2024 yılı Nisan ayında verilen 2023 yılı Kurumlar Vergisi beyannamesi üzerinde enflasyon değerlemesi yapılarak enflasyon farkına vergi uygulanmaksızın bilançolar enflasyon katsayısına göre değerlenmiştir.
2024 yılı itibarıyla enflasyon oranlarının yüksek seyretmesi sürerken, enflasyon muhasebesinin uygulanıp uygulanmayacağı yine gündemde yer almıştır ve nihayetinde 2024 yılında enflasyon muhasebesi uygulamasının devam etmesi kararı alınmıştır lakin 2004 yılından farklı olarak enflasyon muhasebesinin yıllık değil üç aylık Geçici Vergi dönemlerinde uygulanması kararı alınmştır.
Enflasyon muhasebesi kaosu bu noktada başlamıştır. Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin üst kuruluşu olan TÜRMOB, özellikle geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapılmasına karşı çıkmaktadır. Birlik, bu uygulamanın teknik olarak zor olduğunu ve küçük ve orta ölçekli işletmelerde henüz gerçekleşmemiş fiktif karların vergilendirilmesine yol açacağını savunmaktadır. Bu durumun ekonomiye zarar vereceğini belirten TÜRMOB, Maliye Bakanlığı ile defalarca görüşme yapmış, ancak Bakanlık bu konuda geri adım atmamıştır. Sonuç olarak, geçici vergi dönemleri için enflasyon düzeltmesi yapılması kararı alınmıştır. Sürecin zorlu bir süreç olduğunu belirten TÜRMOB beyannamelerin kanuni süresi olan 19 Ağustos tarihine kadar yetişemeyeceğini öngörerek beyanname süreklerinin uzatılması talebinde bulunmuştur. Maliye Bakanlığı ilk etapta bu talebe de karşı çıkmış fakat sonunda Maliye Bakanlığı 170 nolusirküler ileültimatom verir bir üslup ile tehdit edercesine beyannameler son kez 27 Ağustos 2024 tarihine uzatılmıştır açıklamasında bulunmuştur. Bu üslup gece gündüz bilanço hazırlamaya çalışan Mali Müşavir meslek mensubu ve çalışanlarını derinden yaralamıştır. Muhasebeci ve Mali Müşavirler gece gündüz hazırlıklarını devam ettirirken hiçbir talep olmaksızın bir gün ansızın daha önce son kez diye belirtmelerine rağmen Maliye Bakanlığı 171 nolusirküler ile geçici vergi beyannamelerinin 6 Eylül 2024 tarihine uzatıldığını duyurmuştur. Bu muhasebe meslek camiasını şaşırtırken yerini bir endişeye bırakmıştır. Çünkü Maliye Bakanlığı’nın talep olmaksızın beyanname uzatması bir değişikliğin olacağının işaretiydi. Korkulan olmuş ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek bir gece yarısı X platformunda planladıkları bir değişiklik olduğunu ve değişikliğin onaylanması için Cumhurbaşkanlığı’na gönderildiğini beyan ediyordu. Yaptıkları değişiklik 563 sıra no.lu VUK Genel Tebliği ile yayınlanmış ve 2023 yılı brüt satışları toplamı 50 milyon TL’nin altında olanların geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmaması uygun bulunmuştur diyerek ifade etmişlerdir. 2. dönem Geçici Vergi beyannamesi verme süresiise , 173 no.lu sirküleri ile 13 Eylül 2024 tarihine uzatılmıştır.
Bunun anlamı şuydu 2023 yılı brüt satış toplamın 50 Milyon TL altında kalıyorsa yıllık beyannamede enflasyon muhasebesi uygulanacak fakat geçici vergi döneminde enflasyon muhasebesi uygulanmayacaktı aslında bu karar TÜRMOB’un ilk başta söylediği ile aynıydı fakat bir fark vardı. Birçok muhasebeci Mali Müşavir geçici vergi beyannamesini vermiş birçok mükellef tahakkuk edilen vergilerini ödemişti. Yayınlanan bu tebliğ ile verilen beyannamelerin tekrar düzeltilmesini istiyordu. Yani beyanname vermek için verilen 60 günlük günlük emekler yok sayılıyor. 60 günde yapılanın 15 günde tekrar eski haline getirilmesi isteniyordu. Bunun sonucunda zararlar kara geçerken, karlar zarara dönebiliyordu. Mükelleflerin vergi tutarları artıp azalabiliyordu. Bu durum mükellefler arasında kaos yaşatmaya başlarken bunu anlatıp izah etme görevi her zamanki gibi meslek mensubu Muhasebeci Mali Müşavir arkadaşlara düşüyordu.
Tabi ki burada Bakanlığın neden böyle karar değişikliğine gittiği merak edilebilir şahsi kanaatim Bakanlığın planlama ve öngörüden uzak bir hesap yapması ya da yapamaması ve bununla beraber Bu mesleğin uygulayıcıları Muhasebeci ve Mali Müşavirler ve Üst kuruluşu olan TÜRMOB ile ortak hareket etmemesinden kaynaklanmaktadır.
Ekonomik koşulların çok ta iyi olmadığı, belirsizlik ve stresin had safhada olduğu bu dönemde böylesine bir vergisel plansızlık iş dünyasını daha da strese sokmuştur. Bir daha böyle bir vaka yaşanmamasını dilerim..
*****
