Ekranların sevilen yarışması Beyaz’la Joker’de bu hafta izleyicileri evinde küçük bir deney yapmaya iten, optik dünyasının en gizemli sorularından biri soruldu! Yarışmacının "Kesin maviyi görmeyiz" diyerek yanıldığı, stüdyodakilerin ise şaşkınlık içinde kaldığı o soru: "Düşük ışıkta görmeyi ilk kaybettiğimiz renk hangisidir?" Gündüzleri gözümüzü alan o canlı renk, hava kararmaya başladığında neden ilk önce pes ediyor? İşte biyolojimizdeki "Purkinje Etkisi" ve karanlığın gizlediği o renk...
Kırmızıya elveda: Neden ilk o gidiyor?
Cevap sizi şaşırtabilir ama alacakaranlıkta ilk veda ettiğimiz renk kırmızıdır. Bu durum tamamen gözümüzün biyolojik yapısıyla alakalı. Işık seviyesi düştüğünde, gözümüzdeki renkleri algılayan "koni" hücreleri yavaş yavaş uykuya dalarken, sadece siyah-beyaz görmeyi sağlayan ve harekete duyarlı olan "çubuk" hücreleri nöbeti devralıyor. İşte bu geçiş anında, uzun dalga boyuna sahip olan kırmızı, yansıtacak yeterli ışık enerjisi bulamadığı için kararmaya başlıyor ve neredeyse siyaha dönüşüyor.
Bilimin adı: Purkinje Etkisi
Fizyolojide bu büyüleyici sürece Purkinje Etkisi deniyor. Işık azaldıkça gözümüzün hassasiyeti kırmızıdan maviye doğru kayıyor. Yani alacakaranlıkta kırmızı bir gül neredeyse siyah görünürken, yanındaki mavi veya yeşil bir yaprak daha parlak ve belirgin görünüyor. Gece mavisi kavramı da aslında gözümüzün düşük ışıkta bu renge olan zaafından doğuyor.
Kokpitlerde neden kırmızı ışık yanıyor?
Bu bilgi sadece yarışma sorusu değil, hayat kurtaran bir teknoloji detayı! Denizaltılarda, savaş gemilerinde ve uçak kokpitlerinde gece neden kırmızı ışık kullanıldığını hiç merak ettiniz mi? Çünkü kırmızı ışık, gece görüşümüzü sağlayan çubuk hücrelerini "kör etmez". Personel kırmızı ışıkta göstergeleri okurken, kafasını karanlık dış dünyaya çevirdiğinde gözü karanlığa çoktan uyum sağlamış olur. Eğer kokpitte beyaz ışık yansaydı, dışarı baktıklarında hiçbir şey göremezlerdi.
Trafik ışıklarının sırrı
Fren lambalarının ve dur tabelalarının kırmızı olması, karanlıkta "en net görülen" renk olmasından değil, gözü en az yoran ve gece görüş kabiliyetimizi bozmayan renk olmasından kaynaklanıyor. Yarışmacıyı eleyen, izleyiciyi ise düşündüren bu sorunun ardındaki tüm bilimsel detaylar ve insan gözünün gece nasıl "evrimleştiğine" dair çarpıcı gerçeklerin tamamı haberimizin devamında...
