Reklam
ÇALIŞMADAN EMEKLİ OLUNUYOR, BİLİYOR MUYDUNUZ?
Reklam
BÜLENT EŞMEKAYA

BÜLENT EŞMEKAYA

ÇALIŞMADAN EMEKLİ OLUNUYOR, BİLİYOR MUYDUNUZ?

16 Kasım 2018 - 22:34 - Güncelleme: 18 Kasım 2018 - 09:30

ÇALIŞMADAN EMEKLİ OLUNUYOR, BİLİYOR MUYDUNUZ?

Emeklilik her çalışanın düşlediği bir sonuçtur. Emeklilik ikinci bahar gibidir. Hep uzun bir çalışmanın sonun da emeklilikle ilgili mutlu olunabilecek planlar kurulur. Fakat bazen işini kaybetme, iş bulamama gibi zorluklar çıkar ve sigortalılık ya hiç gerçekleşmez ya da sigortalılık için şart olan günler ve süreler tamamlanamaz. Bu gibi durumlarda çalışmadan emekli olmanın yolları var mıdır diye sorular sorulmaya ve çıkış yolları aranmaya başlanır. İşte böyle bir olanak vardır ve çalışılamayan süreler için isteğe bağlı sigortalılık çalışmadan emekli olabilme olanağı sağlar.

* Kimler isteğe bağlı sigortalılıktan yararlanabilir?

Her hangi bir işte çalışmayan, emekli veya malullük aylığı almayan ve 18 yaşını doldurmuş vatandaşlar isteğe bağlı sigortalılık yasasından yararlanabilirler. İsteğe bağlı sigortalılar primlerini kendileri ödemek durumundadırlar ve dolayısıyla her hangi bir işte çalışmaları gerekmeden sigortalılık sürelerini doldurup emekli olabilirler. Bu yasadan hiç çalışmamış olanlar da yararlanabilir, çalışmaları yarım ve eksik kalmış olanlar da yararlanabilir.

* Ölüm aylığı alan isteğe bağlı sigortalı olabilir

Bir vatandaş SGK’ dan yaşlılık veya malullük aylığı alıyorsa isteğe bağlı sigortalı olamaz. Ancak SGK’ dan babasının veya eşinin ölümü nedeniyle ölüm aylığı almakta olan kişi isteğe bağlı sigortalıktan yararlanabilir ve sürelerini tamamlayıp kendiside emekli aylığına bağlanabilir. Çünkü ölüm aylığı kişiye kendi sigortalılığından değil babasının veya eşinin sigortalılığından bağlanmıştır. Bu nedenle, dul  ve yetim aylığı alan kişiler de isteğe bağlı sigortalılık yasasından yararlanabilir. Bura da ki ince ayrıntı vatandaşların 18 yaşını bulmuş olması gerekir.

* İsteğe bağlı sigortalılar Bağ-Kur statüsüne geçiriliyor

İsteğe bağlı sigortalı vatandaşlar 1.10.2008 tarihinden itibaren 4/b’li ( Bağ kur’lu ) olarak uygulanmaya başlandı. Daha önce diğer statülerin yani SSK’nın, Bağ-Kur’un ve Emekli Sandığı’nın kendi yasaları gereği isteğe bağlı sigortalılık hakları vardı. Ancak 1.10. 2008 tarihinden sonra Sosyal Güvenlik Kurumları tek çatı altında birleştirilince ki daha önce de yazmıştım aynı binanın çatısı altın da toplanmaktan başka birleşme falan yok, Bağ kur altında tek bir isteğe bağlı sigortalılık evirildi. 1.10. 2008 sonrasında isteğe bağlı sigortalı olan vatandaşlar 4/b’li yani Bağ-Kur statüsünde değerlendiriliyorlar ve 4/a’lılara( SSK’lılara ) göre daha uzun süre prim ödemek zorunda kalıyorlar ve emekli olduklarında 4/a’lılara ( SSK’lılara ) göre daha düşük emekli aylığı alıyorlar. Bu nedenle bir zorunluluk olmadığı takdirde isteğe bağlı sigortaya 1.10. 2008 tarihinden sonra rağbet azaldı. 1.10. 2008 tarihi öncesinde SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı’nın isteğe bağlı sigortalılığı devam eden vatandaşlar da, 5510 sayılı Kanun’a göre 4/b’ye ( Bağ ku’a ) devredildiler. Bu yaratılan mağduriyetlerden dolayı açılan davalarda Anayasa Mahkemesi de bu yönde karar verdi ve bu vatandaşların 4/b’lilikleri yani Bağ kur’lulukları kesinleşti. İlgili yasa geriye doğru da işledi ve Anayasa mahkemesinin kararıyla da kesinleşmiş oldu. Yani bir anlam da kazanılmış haklar kaybedildi.

* Yarı zamanlı çalışanlar isteğe bağlı sigortalı olabilir

İsteğe bağlı sigortalı olmak için sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmama şartı vardır. Ancak 4/a’lı ( SSK’lı ) olarak ay içerisinde 30 günden az çalışanlar, yani yarı zamanlı diğer bir deyişle part time istihdam edilenler ay için de eksik kalan günleri için isteğe bağlı sigortalı olabilirler. Örneğin, ay içerisinde 15 gün bir iş yerinde çalışan vatandaş isteğe bağlı sigortalılıktan yararlanabilir. Bu durumdaki vatandaşların isteğe bağlı sigortalı olarak ödedikleri primler 4/b’li yani Bağ ur’lu olarak değil 4/a’lı yani SSK’lı olarak değerlendirilir.

* Yurtdışın da çalışanlar da isteğe bağlı sigortadan yararlanabilirler

Ülkemizle ile ikili sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamamış ülkelere çalışmak üzere giden TC vatandaşı işçiler de isteğe bağlı sigortalılıktan yararlanabilirler. Bu kişilerin ödedikleri primler de 4/a’lı, yani SSK’lı olarak değerlendirilecektir.

* İsteğe bağlı sigortalı ne kadar prim ödeyecek?

İsteğe bağlı sigortalılar çalışmadan sigorta primi yatırdıkları için yalnızca uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasından yararlanabilirler. Yani bu vatandaşlar malullük, yaşlılık ve ölüm risklerine karşı korunurlar ancak hastalık, analık, iş kazası ve meslek hastalığı sigortaları isteğe bağlı sigortalılarda koruma dışındadır. Dolayısıyla, bu vatandaşların ödeyecekleri primler de buna göre hesaplanmaktadır. İsteğe bağlı sigortalılar prime esas kazanç alt ve üst limiti arasında kendi seçecekleri gelir üzerinden prim ödeyeceklerdir. 2018 yılı itibarıyla isteğe bağlı sigortalının ödeyebileceği en düşük ( taban ) prim tutarı 650 TL iken, ödeyebilecekleri en yüksek ( tavan ) prim tutarı 4.870 TL’dir. Yüksek prim ödeyen vatandaşlar emekli olduklarında daha yüksek aylık alabilme fırsatından yararlanabileceklerdir.

* İsteğe bağlı sigortalı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler sağlık hizmetlerinden yararlanabilirler

İsteğe bağlı sigortalı olan ve kendi primlerini ödeyen kişiler sağlık hizmetlerinden yararlanabilirler. Bunun yanında, isteğe bağlı sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişiler de isteğe bağlı sigortalıkları devam ettiği sürece isteğe bağlı sigortalı üzerinden sağlık hizmeti alabilirler. Bu nedenle, isteğe bağlı sigortalının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin gelir testine girmesi ve genel sağlık sigortasına tabi olmaları gerekmeyecektir.

·       Çok önemli bir not; 1260 güne dikkat!

Emeklilikte zaman zaman farklı sigorta statüleriyle ( SSK, Bağ kur, Emekli sandığı gibi ) çalışmış olanların son 7 yılda hangisinden fazla çalıştıysa o statüden emekli olacağı için son yıllarını isteğe bağlı sigortalılıkla devam edenlerin 1260 günü geçmemeleri gerekir. Bu yüzden çalıştığı işinden her hangi bir nedenle ayrılan ve bir daha iş bulamayan veya iş bulmayı tercih etmeyen vatandaşlar isteğe bağlı sigortalı olursa, emekliliğine kaç gün kaldığına dikkat etmelidir. Dikkat etmezde 1260 günü isteğe bağlı sigortayla geçerlerse önce ki statülerini kaybedecek ve Bağ kur şartlarına tabi olarak emekli olmak veya eski statüsüne kavuşmak için tekrar 1260 gün daha bir iş yerin de çalışan sigortalı olarak çalışmak zorun da kalacaktır.

Değerli okurlarım esen kalınız

                                                         Bülent EŞMEKAYA

                                                                                                                                                                                                                Sosyal Güvenlik Uzmanı

 

Son Yazılar

sanalbasin.com üyesidir