Reklam
2019'da Fazla Mesai
BÜLENT EŞMEKAYA

BÜLENT EŞMEKAYA

2019'da Fazla Mesai

06 Şubat 2019 - 22:35 - Güncelleme: 07 Şubat 2019 - 11:17

2019’da Fazla Mesai

Bir işyerinde haftalık çalışma süresini aşan çalışmalar fazla mesai anlamına gelmektedir. Normal mesaisi için bir ücret alan işçi/memur, fazla mesaisi için de ayrıca bir ücret alacaktır. Sınırları 4857 sayılı İş Kanunu ile belirlenen Mesai, Arapça kökenli bir kelime olup çalışma anlamına gelmektedir, fazla mesai ise kanunen karşılığı olarak “fazla çalışma” anlamındadır. Bu yüzden çalışma hayatında, zaman zaman fazla çalışma yerine fazla mesai, fazla sürelerle çalışma yerine fazla sürelerle mesai kavramının kullanılmaktadır. Fazla Mesai ya da Fazla Çalışma 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinde düzenlenmiştir. Ayrıca kanunda zorunluluk durumları ile ilgili düzenlemeleri içeren 42. Ve 43. maddeler yer almaktadır. Fazla çalışmanın detaylarını içeren bir yönetmelik de yayınlanmıştır. Bu yönetmelik 06.04.2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği” dir.

Kanunen Fazla Mesai; İşçi ve işveren iş sözleşmesini başlatırken bir ücrette karar kılarlar. Kişinin normal çalışmasının karşılığı olacak olan bu ücret, İş Kanunu’nda belirtilmiş olan haftalık maksimum çalışma süresine kadar olan çalışmaların karşılığıdır. İş Kanunu’na göre bir işyerinde haftalık çalışma süresi, en fazla 45 saat olarak belirlenebilir. Dolayısıyla “asıl ücret” ya da “çıplak ücret” dediğimiz sadece çalışma karşılığı alınan ücret, en fazla 45 saatlik çalışmayı kapsamaktadır. 45 saati aşan çalışmalar, “fazla çalışma” olmaktadır. Bu fazladan çalışma için de, işçiye ayrıca bir ücret hesaplanıp ödenir.

Kanunen Fazla Sürelerle Çalışma; Kanunda yer alan bir diğer terim “fazla sürelerle çalışma” ise, işyerinde belirlenmiş haftalık çalışma süresi kanuni sınırın altında olması durumunda kanuni sınıra kadar yapılan çalışmaları ifade etmektedir. Örneğin yasal olarak maksimum çalışma süresi 45 saatken, A şirketinde çalışma süresi haftalık 40 saat belirlenmişse, haftalık 45 saate kadar yapılmış fazladan çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılacaktır. Eğer fazladan çalışma ilgili hafta için 45 saati de aşmışsa, 45 saati aşan kısım “fazla çalışma” olarak adlandırılacaktır.

Kimlerin Fazla mesai Ücretleri Ne Kadar Olacak:

Bakanlık özel kalem müdürlüklerinde çalışanlara ödenecek tutar;

Bakanlıklar özel kalem müdürlüklerinde 657 sayılı Kanun'a tabi fiilen çalışan personele (makam şoförleri dahil) ayda 90 saati geçmemek üzere makam onayına istinaden saat başına yapılacak ödeme 2,25 Türk Lirası'dır. 90*2,25 = 202,5 TL'yi geçemeyecektir. Özel kalem müdürlüklerinde ise çalışacak personel için sayı sınırı yoktur.

Genel Müdür ve üstü birim yöneticilerinin yanında çalışanlara ödenecek tutar;

Her bir makam için aylık toplam 450 saati geçmemek üzere Kurul Başkanı (Bakanlıklar), Genel Müdür ve daha üst birim yöneticileri, Strateji Geliştirme Başkanı, Vali, General ve Amiral rütbesini haiz olmak kaydıyla Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, kuvvet komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı'ndaki Daire Başkanı ve daha üst birimlerin yöneticileri, Rektör, Büyükşehir ve İl Belediye Başkanları ile birlikte çalışan personele ayda 90 saati geçmemek üzere makam onayına istinaden saat başına yapılacak ödeme 2,25 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 90*2,25 = 202,5 TL'dir.

Genel Müdürlük şoförlerine ödenecek tutar;

Bakanlıklar ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile 2005 yılında katma bütçeli genel müdürlük iken 2006 yılında genel veya özel bütçe kapsamına alınan Genel Müdürlüklerin merkez teşkilatlarına ait kadrolarda görev yapan şoförlere ayda 60 saati geçmemek üzere makam onayına istinaden saat başına yapılacak ödeme 2,25 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 60*2,25 = 135 TL'dir.

Öğrenci yurtlarında çalışan personeline ödenecek tutar;

Gençlik ve Spor Bakanlığına (Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü) bağlı yurtlar ile üniversitelere bağlı yurtlarda görev yapan personelden gerçekleştirdikleri fazla çalışma karşılığında kendilerine izin verilme imkanı bulunmayanlara, yıllık olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca tespit edilecek azami fazla çalışma saatleri içinde kalınmak şartıyla ve her bir personel için ayda 90 saati aşmamak üzere saat başına yapılacak ödeme 2,13 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 90*2,13 = 191,7 TL'dir.

Yükseköğretim kurumlarında çalışanlara ödenecek tutar; 

 Anadolu Üniversitesi dışındaki diğer yükseköğretim kurumları kadrolarında görev yapan personelden, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi'nce düzenlenen akademik danışmanlık ve yüzyüze eğitim hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı olmak üzere normal çalışma saatleri dışında görevlendirilen ve fiilen görev yapanlara, Anadolu Üniversitesi'nin talebi üzerine yıllık olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca tespit edilecek azami fazla çalışma saatleri içinde kalınmak ve Anadolu Üniversitesi tarafından açıköğretim programı uygulayan yükseköğretim kurumlarına aktarılan öğrenci katkı paylarından ödenmek şartıyla ve her bir personel için ayda 60 saati aşmamak üzere saat başına yapılacak ödeme 3,68 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 60*3,68 = 220,8 TL'dir.

MEB idari personeline ödenecek tutar;

2547 sayılı Kanun'un 45'inci maddesinin (d) bendi hükmü uyarınca, mesleki ve teknik eğitim bölgesinde yer alan meslek yüksekokulları ile ilişkilendirilen mesleki ve teknik orta öğretim kurumlarında görev yapan Milli Eğitim Bakanlığı idari personeline (yardımcı hizmetler sınıfı personeli dahil), yasal çalışma saatinin bitiminden sonra fiilen yaptıkları fazla çalışma süreleri için ayda 100 saati geçmemek üzere saat başına yapılacak ödeme 3,68 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 100*3,68 = 368 TL'dir.

Derneklerin denetimi amacıyla görevlendirilenlere ödenecek tutar; 

 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca kurulan derneklerin denetimi amacıyla mülki idare amirlerince görevlendirilen 657 sayılı Kanun'a tabi personelden fazla çalışma karşılığında kendilerine izin verilme imkânı bulunmayanlara, İçişleri Bakanlığı'nın talebi üzerine yıllık olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca tespit edilecek olan azami fazla çalışma saatleri içinde kalınmak şartıyla ve her bir personel için ayda 90 saati aşmamak üzere saat başına yapılacak ödeme 2,13 Türk Lirası'dır. Azami ödenecek tutar ise 90*2,13 = 191,7 TL'dir.

Her dereceli okulların atölye ve birimlerinde çalışanlara ödenecek tutar; 

 Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı her dereceli okullar ile kurumların atölye ve birimlerinde döner sermaye işleri üzerinde işin gereği olarak, olağan çalışma saatleri dışında fiilen çalışanlara 3.6.1938 tarihli ve 3423 sayılı Kanun uyarınca ödeme yapılanlar ile şoförler ve yardımcı hizmetler sınıfı personeli hariç); öğretim günlerinde günde 3 saati, resmi ve dini bayram günleri haricindeki tatillerde günde 8 saati, uygulama oteli bulunan otelcilik ve turizm meslek liselerinde ise tatillerde günde 8 saati geçmemek kaydıyla, okul ve kurum döner sermaye hasılatından, beher iş saati için ödenecek fazla çalışma ücretleri 8,75 Türk Lirası'nı geçmemek üzere okul ve kurum müdürlerince, personelin üretime katkıları ve işçilik payı göz önünde bulundurularak tespit edilir.

Fazla Çalışması Yasak Olan Kişiler

Öncelikli olarak fazla mesai yapmak istemeyen, bunun için iş sözleşmesinde ya da dilekçesinde onay vermemiş işçilere fazla mesai yaptırılamaz. Fazla çalışma yapma konusunda işçinin onayının alınması zorunludur. Yıl içinde yapılacak fazla çalışma saatle sınırlandırılmıştır. Bir yılda 270 saatten fazla, fazla mesai yapılamaz. Ayrıca; 18 yaşını doldurmamış işçiler, gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler, kısmi süreli çalışan işçiler, sağlığının elvermediğini belgeleyen işçiler, onay vermiş olsalar fazla çalışma yapmaları yasaktır. Acaba yasak dinleyen var mı/yasağı dinlemeyenleri gören var mı?

İşçi ve memurların fazla çalışma ücretleri arasında uçurum var

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41, 42, 43 ve 44'üncü maddesinde işçilere yapılacak fazla çalışma ücretinin ve şartlarının ayrıntılarına yer verilmiştir. Bu çerçevede her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenmekte ve yıllık fazla çalışmanın süresi 270 saatten fazla olamamaktadır. Ayrıca, toplu sözleşmeyle yüzde elli rakamı daha da arttırılabilmektedir. Nitekim 2017–2019 yıllarını kapsayan toplu sözleşmede kamu işçisine % 75 oranında fazla mesai ödenmesi öngörülmektedir. Anlaşılacağı üzere, memurlara yapılan sembolik fazla çalışma ücreti ile işçilere yapılan fazla çalışma ücreti arasında uçurum vardır. Yetkili mercilerin bu adaletsizliği giderecek şekilde düzenlemesi gerekir ancak düzenlerken yükseğini düşüğe göre değil, düşüğünü yükseğe göre düzenlemesi daha adil olacaktır. Ve ayrıca şöyle bir düşünün bakalım, aslında düşünmekle kalmayın araştırın bakalım, özellikle özel sektörde ki işçilerin kaçı fazla mesai alabiliyordur sizce? Bunun çözümü yaptırım gücü yüksek yasalar ve denetim,denetim,denetim…

Değerli okurlarım sağlıkla kalın…

                                                  Bülent EŞMEKAYA

                                             Sosyal Güvenlik Uzmanı

 

Son Yazılar

sanalbasin.com üyesidir